(BU YAYIN SPOR VE TIP DERGİSİNDE YAYINA KABUL EDİLMİŞTİR)

ELİT ERKEK ARTİSTİK CİMNASTİKÇİLERİN YARIŞMA ÖNCESİ VE YARIŞMA SONRASI LAKTİK ASİT SEVİYELERİNİN, BAŞLANGIÇ VE TOPLAM PUANLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

*Çoknaz H., **Alpkaya U., *İlhan A., ***Çetin S., ****Tank F.

* A.İ.B.Ü. BESYO /Bolu, ** M.Ü. BESYO/İstanbul, ***Canip Baysal İlköğr./Bolu,   ****K.Ü. FEF/Kırıkkale

Bu çalışmada yaş ortalamaları 20.89±2.89 yıl, spor yapma süreleri 13.67±1.73 yıl olan 9 elit erkek artistik cimnastikçinin yarışma öncesi ve sonrası fizyolojik parametreleri, puanları ve laktik asit değerleri karşılaştırılmıştır. Ayrıca, cimnastikçilerin yarışma öncesi - sonrası puan farkları ile laktik asit farklarındaki ilişkisi incelenmiştir.

Araştırmada 9.0 SPSS for Windows paket programıyla Wilcoxon ve Pearson Korelasyon istatistik analizleri kullanılmıştır.

Elde edilen sonuçlarda, elit erkek cimnastikçilerin yarışma öncesi - sonrası sistolik ve diyastolik kan basınçlarında istatistiksel olarak anlamlı bir farka rastlanmamıştır(p>0.05). Cimnastikçilerin kalp atım sayılarında, laktik asit değerlerinde ve puanlarında yarışma öncesi - sonrası istatistiksel olarak anlamlı bir farka rastlanmıştır(p<0.05). Laktik asit ve puan farklarında ise anlamlı bir ilişki bulunmamıştır(p>0.05).

            Bu sonuçlara dayanarak, artistik cimnastikte LA birikiminin performansa etki etmediği, sporcu puanlarındaki düşüş nedeninin de, yapılan hareketlerin teknik yönden zor olmasından kaynaklandığı söylenebilir.

Anahtar Kelime: Laktik Asit, Artistik Cimnastik

THE RELATIONSHIP BETWEEN LACTIC ACID LEVEL AND PERFORMANCE OF ELITE MALE ARTISTIC GYMNASTS

The purpose of this study was to determine the relationship between lactic acid level and performance. Participants were nine (N=9) elite male artistic gymnasts in Turkey. The means age of subjects was 20.89±2.89 and their participation experience was 13.67±1.73 years. Data were collected in systolic and diastolic blood pressure, heart rate and, lactic acid parameters. Wilcoxon test and the Pearson correlation test was used to determine the relationship. The results of the study showed that there was no significant relationship in pre and post tests between the lactic acid level and performance scores of gymnasts (p>0.05). However, there were significant differences in systolic and diastolic blood pressure, heart rate, and lactic acid in pre and post tests (p<0.05).

Key Word: Lactic Acid , Gymnastics

GİRİŞ

Artistik cimnastik, dünyadaki popüler spor dallarından biridir. Uluslararası yarışmalarda sürekli olarak seyircilerin ilgisini çekmekte ve milyonlarca insanı televizyon başına toplamaktadır. Zor cimnastik hareketleri, dinamik sıçramalar ve ritmik salınışlar, seyirciler için ortak sanatsal ve sportif yaşamın ortaya çıkmasını sağlamıştır (Sawellion, 2001).

Artistik cimnastik genellikle tek bir spor gibi düşünülse de aslında iki ayrı bölümden oluşur. Erkekler ile bayanlar arasındaki yarışmalar birbirinden çok farklıdır. Erkeklerin yaptığı cimnastik; güç, kontrol ve zorluklara dayanırken, bayanların yaptığı cimnastikte ise artistik ve yorumlayıcı özellikler ön plandadır (Wade,1984). Aynı zamanda erkekler 6 alette yarışırken bayanlar 4 alette yarışmaktadır. Ancak, antrenmanlar düşünüldüğünde, her iki grubun da yapmış olduğu antrenmanların yük olarak farklı olmadığı gözlemlenmektedir. Sporcular bu yoğun antrenmanlar altında uzun yıllar geçirmek zorundadırlar ve bu antrenmanlar, sporcularda fiziksel ve fizyolojik değişimleri beraberinde getirmektedir.

Uzun bir süreç gerektiren cimnastik becerilerinin öğrenilmesi, diğer spor dallarında olduğu gibi çok yönlü kondisyonel ve koordinatif özelliklerin bulunmasını gerektirir. Cimnastik antrenmanı; cesaret, dışa dönüklük, çabuk karar verme ve davranışta seri olma gibi bazı yetenekleri mükemmelleştirmenin yanı sıra, bireylerin psiko-sosyal gelişimlerinin daha iyi bir şekil almasını sağlar. Sportif antrenmanlar aracılığıyla oldukça zor olan hareketlerin her geçen gün daha kolay yapılabildiği gözlenmektedir (Hasırcı,Sayın;1996). Artistik cimnastik branşında kullanılan enerji kaynakları incelendiğinde %90 ATP-PC, %10 LA sistemin kullanıldığı literatürlerde belirtilmektedir (Sönmez Tiryaki,2002). Bu verilere dayanarak, artistik cimnastikçilerin kısa sürelerde yapmış oldukları hareketlerden dolayı anaerobik sistemi kullandıkları söylenebilir ve cimnastikçilerin yapacakları antrenmanlar, bu enerji sistemlerini geliştirmeye yönelik olmalıdır.

MATERYAL VE METOD

            Bu araştırma; yaş ortalaması 20.89±2.89 yıl, spor yapma süreleri 13.67±1.73 yıl olan 9 elit erkek artistik cimnastikçi üzerinde, 2004 yılında İstanbul’da düzenlenen 1. Etap Kulüpler Arası Artistik Cimnastik Yarışmalarında yapılmıştır. Yarışmalara 6 alette (Yer, Kulplu Beygir, Halka, Atlama Masası, Paralel, Barfiks) katılan sporcular değerlendirmeye alınmıştır.

Yarışma öncesi cimnastikçilerin yaşları yıl, boy uzunlukları santimetre (cm), vücut ağırlıkları kilogram (kg) olarak standart ölçüm araçları kullanılarak belirlenmiştir. Cimnastikçilerin yarışma öncesi sistolik kan basınçları(SKB), diyastolik kan basınçları(DKB) mmHg; kalp atım sayıları(KAS) atım/dakika (atım/dk) cinsinden ölçülmüştür. Bu ölçümler, Cıtızen CH202B marka tansiyon aleti kullanılarak, cimnastikçiler cimnastik salonunda 10 dakika dinlendikten sonra yerde oturur pozisyonda alınmıştır. Cimnastikçilerin yarışma sonrası SKB’ları, DKB’ları ve KAS’ları aynı yöntemle ölçülmüştür. Deneklerin yarışma öncesi laktik asit (LA) değerleri soyunma odasında, yarışma sonrası LA değerleri ise sporcu 6. aletini bitirdikten sonra 3-4 dk. içerisinde cimnastik salonunda Roche marka Accutrend Lactate ölçerle sporcuların kulak memelerinden alınan kanla belirlenmiştir. Cimnastikçilerin yarışma öncesi başlangıç puanları antrenörlerine sorularak, yarışma sonrası toplam puanları Cimnastik Federasyonu’nun yarışma sonuçları dikkate alınarak kaydedilmiştir.

Araştırma sonunda elde edilen veriler 9.0 SPSS for Windows paket programıyla Wilcoxon ve Pearson Korelasyon istatistik analizleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir.

BULGULAR

Tablo 1’de cimnastikçilerin yaş, boy, kilo ve spor yaşlarının minimum, maksimum, aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri verilmiştir.

Tablo 1. Cimnastikçilerin Yaş, Boy, Kilo ve Spor Yaşları

Tablo 1 incelendiğinde, cimnastikçilerin yaş ortalamalarının 20.89±2.89 yıl, boy uzunlukları ortalamalarının 171.11±5.90 cm, kilo ortalamalarının 67.12±5.07 kg ve spor yaşı ortalamalarının ise 13.67±1.73 yıl olduğu görülmektedir.

Tablo 2’de cimnastikçilerin yarışma öncesi - sonrası SKB, DKB, KAS, LA ve puanlarının karşılaştırılması verilmiştir.

Tablo 2. Cimnastikçilerin Yarışma Öncesi - Sonrası SKB, DKB, KAS, LA ve Puanlarının Karşılaştırılması

*  p < 0.01

Tablo 2 incelendiğinde, cimnastikçilerin yarışma öncesi - sonrası SKB’larında ve DKB’larında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunamamıştır (p>0.05). Ancak,  cimnastikçilerin yarışma öncesi - sonrası KAS, LA ve puanları karşılaştırarak yapılan istatistiksel analizde ise anlamlı bir farkın olduğu görülmektedir (p<0.01).

Tablo 3’te cimnastikçilerin yarışma öncesi - sonrası puan farkları ile laktik asit farkları arasındaki ilişki verilmiştir.

Tablo 3. Cimnastikçilerin Yarışma Öncesi - Sonrası Puan Farkları ile Laktik Asit Farkları Arasındaki İlişki

p = .122           p>0.05

Tablo 3 incelendiğinde, cimnastikçilerin yarışma öncesi - sonrası puan farkları ile LA farkları arasındaki ilişki görülmektedir. Buna göre, sporcuların yarışma öncesi - sonrası puan farkları ile LA farkları arasındaki ilişki %55.3 olarak bulunmuştur. Bu değer de istatistiksel olarak anlamlı bulunmamaktadır (p>0.05).

TARTIŞMA

Bu çalışma yaş ortalaması 20.89 ±2.89 yıl olan elit erkek cimnastikçilerin yarışma öncesi ve sonrası SKB, DKB, KAS, LA ve puan farklarının değişimlerinin; LA artım farklarıyla başlangıç ve bitiş puan farkları arasında ilişkinin olup olmadığını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Yapılan literatür araştırmasında artistik cimnastikçiler üzerinde yapılan yarışma öncesi-sonrası LA araştırmalarına rastlanılmamıştır. Bu nedenle, bu çalışma diğer spor branşlarında yapılan LA araştırmalarıyla karşılaştırılmıştır.

Evinç ve arkadaşlarının yapmış oldukları bir çalışmada, 4.0mmol/L’lik bir kan laktik asidine neden olacak basamaklı bir koşu bandı testi uygulandığında atletlerin futbolculardan, bunların da kontrollerden anlamlı (p<0.01) ölçüde yüksek koşu hızlarına ulaştıkları; benzer koşu hızlarındaki LA düzeylerinin ise daha düşük olduğunu saptamışlardır. Sadece futbolcularda, 4.0 mmol/L ‘lik LA’e neden olan koşu hızı ile bu hızdaki kalp atım hızı arasında doğru yönde bir ilişki belirlenmiştir (Evinç ve ark.; 2001). Yapılan bu çalışmada da, cimnastikçilerin KAS’nın yarışma sonunda arttığı, yapılan istatistiksel analizlerde de bu artışın anlamlı olduğu belirlenmiştir(p<0.01). Aynı zamanda cimnastikçilerin yarışma öncesi-sonrası LA düzeylerinde de bir artış olmuştur. Bu çalışmada cimnastikçilerin KAS ile LA artışlarında istatistiksel bir  ilişki incelenmemesine rağmen, yapılan serilerin zorluğundan KAS ve LA oranlarının arttığı söylenebilir.

Agnevik, İsveç birinci lig takımlarında oynayan futbolcular üzerinde yaptığı bir çalışmada, maç esnasındaki laktik asit ölçümlerinin 15 mmol/L’nin üzerinde, maçtan sonra ortalama laktat konsantrasyonunun ise tüm futbolcular için ortalama 10 mmol/L bulmuştur (Agnevik, 1960). Ekblom yapmış olduğu bir çalışmada, İsveç birinci lig maçının birinci ve ikinci devresi sonunda, oyuncuların kan laktat oranlarını, maç öncesi 9.5 mmol/L, maç sonu 7.2 mmol/L tesbit etmiştir (Ekblom,1994). Yapılan bu çalışmada ise, cimnastikçilerin yarışma öncesi LA değerleri 2.27±0.55mmol/L, yarışma sonrası LA değerleri ise 5.81±0.93mmol/L olarak belirlenmiştir ve bu artış istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur(p<0.01). Bu değerler, futbolcuların LA değerlerinden çok aşağıdadır. Ancak, Jemni ve arkadaşlarının yapmış oldukları bir çalışmada, cimnastikçilerin yarışma sonrası LA değerleri 5.07mmol/L olarak belirlenmiştir (Jemni ve ark.;2003). Bu değer de, yapılan bu çalışmayla paralellik göstermektedir.

Akkoyunlu ve arkadaşlarının yapmış oldukları çalışmada, 14-16 yaş futbolcuların maç öncesi LA birikimleri 1.98±0.26mmol/L, maç arasında ise 4.25±0.55 mmol/L olarak bulunmuştur (Akkoyunlu ve ark.;2002). Akkoyunlu ve arkadaşlarının yapmış oldukları bu çalışmada futbolcuların LA artışları, cimnastikçilerin LA artışlarıyla benzerlik göstermektedir.

Birçok araştırma  aşırı laktat birikiminin, sportif performansın azalması ile ilişkili olduğunu desteklemektedir (Franchini ve ark.; 2003). Ancak, yapılan bu çalışmada cimnastikçilerin yarışma öncesi-sonrası puan farkı ile yarışma öncesi-sonrası LA artış farkları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkiye rastlanmamıştır(p>0.05). Bu nedenle artistik cimnastik gibi teknik branşlarda LA birikiminin performansa büyük bir etki etmediği, sporcu puanlarındaki düşüş nedeninin de, yapılan hareketlerin teknik yönden zor olmasından kaynaklandığı söylenebilir.

KAYNAKLAR

Agnevik G., (1960). Futbol Ropport İndrottsfysiology. Football A. Repport in Sport Physiology

Akkoyunlu ve ark.(2002). 7. Uluslar arası Spor Bilimleri Kongresi, Poster Bildiri, Antalya

Ekblom, B., (1994). Applied Pyhsiology of Soccer, Sports, Medicine, Vol. 7.3, pp: 50-60,

Evinç ve ark., (1992).Amatör Futbolcular ve Atletlerde 4.0mM’lık Sabit Kan Laktik Asid Eşik Tesitinin Uygulanması, EÜ BESYO Performans, C:1, s:1, sy:1-9

Franchini ve ark.; (2003). Effects of recovery type after a judo combat on blood lactate removal and on performance in an intermittent anaerobic task jurnal of Sport Medicine and Physical Fitness, volume:43, ıssue:4, sy:424-431

Hasırcı S. ve Sayın M., (1996). Cimnastik Antrenmanının Organizmaya Etkisi, Cimnastik

Federasyonu Dergisi, Sayı:10, s: 32-33, Ankara

Jemnı M. Ve ark(2003). Heart Rate and Blood Lactate Concentration Analysis During a

HighLevel Man’s Gymnastics Competition, The Journal of Strength and Conditioning

Reserarch: Vol.14, No.4,pp.389-394

Sawellion D., (2001).Körperliches, Kardıozirkulatorisches, Kardiorespiratorisches und

Metabolisches Leistungsvermögen von Kunstturnern im Vergleich zu anderen Sportarten,  Inauguras-Dıssetatıon, Giessen Sy: 7

Sönmez Tiryaki G., (2002). Egzersiz ve Spor Fizyolojisi, Ata Ofset Matbaacılık, sy: 37

Wade P., (1984). Spor Seyircisinin El Kitabı, (çeviri: Deniz Gökçe), Adam Yayınevi, Sy: 93

Ankara